Hurdacılık Nedir? Büyük şehirlerde atık ve kullanılmayan malzemelerin toplanıp geri kazanılması hurdacılık (hurdacı) olarak adlandırılır. Teknik olarak hurdacılık, atıl duruma geçmiş cam, metal, plastik, kağıt gibi geri dönüştürülebilir maddelerin toplanması, ayrıştırılması ve yeniden ham maddeye dönüştürülmesi sürecidir. İstanbul gibi nüfusu yarım milyona ulaşan bir ilçe olan Üsküdar’da da hurdacılık faaliyetleri yoğun olarak yapılır. Hurda toplayıcılar ve firmalar, cadde, sokak ve sanayi bölgelerinden çıkabilecek metalik atıkları toplayıp ekonomiye kazandırır.

Hurda toplanmasının çevresel önemi büyüktür. Dünya genelinde yılda 2,12 milyar ton atığın büyük bölümü geri dönüştürülemeden çöplüklerde kalıyor, bu da ciddi enerji israfına yol açıyor. Oysa metallerin geri dönüşümü yeni cevher üretimine göre çok daha az enerji gerektirir ve sera gazı salımını düşürür. Örneğin çeliğin geri dönüşümü, ham cevherden üretime göre %75’e kadar enerji tasarrufu sağlayabilir. Alüminyum hurdanın geri dönüşümü ise orijinal üretime kıyasla yaklaşık %95 daha az enerji tüketir. Bu sayede doğal kaynak tüketimi azalır, hava ve su kirliliği engellenir, iş gücü ihtiyacı artarak istihdam sağlanır. Hurda ekonomisi Türkiye’de 2016 yılı itibarıyla yıllık yaklaşık 25,9 milyon tonluk hurda tüketimi ile büyük bir hacme ulaşmış durumdadır.

Metalik Hurda Çeşitleri

Üsküdar hurdacılarının topladığı hurda çeşitlerinin başında metalik hammaddeler gelir. Demir ve çelik hurdası, hurdacılık sektörünün en yaygın hurda grubudur. İnşaat demiri, profil, sac parça gibi demir hurdaları biriktirilip eritme tesislerine gönderilir. Özellikle DKP (Düşük Karbonlu Sac) hurdası ağır, kalın ve yüksek kaliteli bir hammadde sayılır; DKP sac artıklarından oluşan hurda, diğer demir hurdalarına göre daha değerli ham madde kabul edilir. Bakır hurdası da İstanbul piyasasında yüksek değere sahiptir; soyulmuş kablo, bakır boru, kazan malzemeleri gibi bakır hurdaları nakit karşılığı alınır. Sarı hurda (pirinç ve bronz) genellikle vana, musluk, pirinç kaplama eşyalarından çıkar; bakırdan daha düşük, ancak demirden çok daha yüksek fiyatla işlem görür. Alüminyum hurdası ise pencere doğramaları, profil ve levha kalıntılarından oluşur; alüminyum, demir dışı metaller içinde değerli sayılır. Paslanmaz çelik hurdası (örneğin paslanmaz mutfak eşyaları, makine parçaları) da ayrı bir gruptur. Kurşun ve çinko hurdaları ise eski boru, akü çubuğu, levhalardan elde edilir. Bu hurdaların her biri, temiz ve cinslerine göre ayrıştırılarak satılır. Özetle, hurdacılıkta ağırlıklı olarak demir/çelik ve demir dışı metaller alınıp satılır. (Not: Bu yazıda hurda denince metalik hurdalar kastedilmektedir; akü, araç motoru veya beyaz eşya gibi elektrikli/eşya hurdaları kapsam dışıdır.)

Yukarıdaki resimde demir hurdası yığını görülmektedir. Üsküdar hurdacıları genellikle inşaat ve sanayi atıklarından çıkmış demir/çelik hurdaları, bakır kabloları ve alüminyum profilleri toplamaktadır. DKP sac hurdası gibi yassı çelik hurdalar yüksek fiyatlıdır, inşaat demiri ve profil hurdası (karışık toplama) ise biraz daha düşük fiyattan işlem görür. Bakır hurdası çeşitleri arasında talaşlı bakır, radyatör bakır, yelken bakır gibi alt gruplar bulunur. Sarı hurdada ise pirinç plate, vana, musluk vb. hurdalar ayrı olarak değerlendirilir. Hurdacılar satın aldıkları her tür hurdayı cinsine ve saflığına göre tartar. İşlenmemiş demir talaşı, teneke hurdası gibi ince atıklar da hurdacıların topladığı ikinci grup hurdalardandır.

Üsküdar’da Hurdacılık ve Hurda Toplama

Üsküdar ilçesinin yoğun yerleşim ve inşaat bölgelerinde, hurdacılık hayati bir hizmettir. Bölgede hem binaların yıkımından çıkan inşaat hurdaları hem de evsel ve işyeri atıkları toplanır. Hurdacılık genellikle semt hurdacıları veya kapasitesi yüksek hurdacı fabrikaları tarafından yapılır. Semt hurdacıları küçük öğütücü araçlarla (el arabası, kamyonet) çıkıp geçici hurdar öğeleri toplar, fabrikalar ise büyük kamyonlarla demir yığınlarını nakleder. Üsküdar’da eski ferforje, çatı demiri, şantiye kalanları gibi parçalar, mahalle mahalle dolaşan seyyar hurdacılar tarafından dahi toplanabilir. Ayrıca bazı hurda firmaları 7/24 kapıdan hurda alımı hizmeti verir; telefonla çağırıldığında ekibimiz adresinize gelerek hurda parçalarını tartar ve anında ödeme yapar. Böylece hem bireysel hem de inşaat ve sanayi kaynaklı hurdalar hızla geri dönüşüme kazandırılır. İstanbul genelinde hurda toplama noktalarına ya da hurda yönetim tesislerine de atıklar doğrudan sevk edilebilir.

Hurda Alım-Satım Süreci

Üsküdar’da bir hurdacılara hurda satmak isteyen kişi genellikle hurdaları hurdacıya getirir veya hurdacıdan iş yerinin adresine çağırır. Hurdacı, getirilen hurdaların çeşidine göre ayırma yapar ve ön hazırlık (örneğin kablo soyma, talaşı ayırma) gerekebilir. Hurdacılıkta dürüstlük önemlidir: tartım mutlaka hassas kantarla müşterinin önünde yapılır. Örneğin, demir hurdası tartılırken fazla malzeme ayrılır, sadece net gram üzerinden fiyat hesaplanır. Geri dönüşüm hukuku gereği hurdacı, teslim ettiği hurdalar için müşteri kimlik bilgilerini alır, fatura veya kayıt düzenler. Alım-satım bedeli genelde nakit veya banka havalesi ile ödenir. Özellikle değerli hurdalar (bakır, pirinç vb.) için ödeme öncesi hurda görüntülenip testler yapılabilir. Alışveriş sırasında hiçbir gizli kesinti olmamalı, fiyat ve ağırlık hesabı şeffaf yürütülmelidir.

Hurda Fiyatları ve Piyasa Dinamikleri

Hurdacılıkta fiyatlar dünya metal piyasalarına paralel hareket eder. Londra Metal Borsası (LME) gibi uluslararası borsalardaki emtia fiyatları hurda alım fiyatlarını doğrudan etkiler. Örneğin çelik hurda fiyatları demir cevheri ve karbon fiyatlarından; bakır hurdası fiyatları ise bakır külçe fiyatından etkilenir. Hurdacı firmaları genellikle her gün güncel fiyat listesi yayınlar. Üsküdar’da da demir hurdası günlük ~12-14 TL/kg civarı seyrederken, bakır hurdası birkaç yüz TL/kg seviyesindedir. Örneğin 2025’in başında soyulmuş bakır hurdası ~360 TL/kg iken, sarı (pirinç) hurdası ~195 TL/kg, DKP sac hurdası ~13,20 TL/kg gibi fiyatlar söz konusu olmuştur. Hurda fiyatları mevsimsel dalgalanma da gösterebilir; inşaat ve sanayi faaliyeti arttıkça demir hurdasına talep yükselir. Ancak genel kural, hurdacılar en yüksek fiyatı ödemek için piyasayı yakından takip eder. Üsküdar hurdacıları, müşterilerine güncel fiyat garantisi vererek hurdanın anlık değerine uygun ödeme yaparlar.

Geri Dönüşümün Çevresel ve Ekonomik Katkıları

Hurda toplama ve geri dönüşümünün Üsküdar’a ve ekonomiye katkısı büyüktür. Bir yandan hurda toplama, kentte atık yığınlarının azalmasına, dolayısıyla çevre kirliliğinin önlenmesine yardımcı olur. Diğer yandan geri kazanılan metaller ülke ekonomisine ucuz hammadde sağlar. Demir-çelik endüstrisinde geri dönüşüm, hammaddenin yeniden çıkarılmasından çok daha az enerji gerektirdiğinden üretim maliyetlerini düşürür. Daha az enerji harcayan üretim, daha az karbondioksit salımı demektir; bu da iklim değişikliğine olumsuz etkileri azaltır. Çevresel faydalar şu şekilde özetlenebilir:

• Doğal Kaynakların Korunması: Metal hurdalar kullanıldıkça yeni maden aramaya ihtiyaç azalır.

• Enerji Tasarrufu: Çelik hurda %75, alüminyum hurda ise %95 enerji tasarrufu sağlar.

• Emisyon Azalması: Geri dönüşümle üretim, oksit üretimini azaltarak hava kirliliğini önler.

• Ekonomik Katkı ve İstihdam: Hurda toplama, nakliye, ayrıştırma ve işlem tesislerinde istihdam yaratır; hurda ticaretiyle işletmeler verimli hammaddeye ulaşır.

Hurda teneke ve alüminyum kutuların geri kazanımı da enerji tasarrufuna örnektir. Atık içecek kutuları, gıda konserveleri gibi metal ambalajlar, hurdacılar tarafından biriktirilir, eritme tesislerinde yeniden saf metale dönüştürülür. Bu süreç, doğal kaynağa erişmekten ziyade atık malzemeyi kullanmayı sağlar. Örneğin, bir ton alüminyum kutu geri dönüştürüldüğünde %95’e varan enerji tasarrufu elde edilir.

Güvenilir Hurdacı Seçimi

Üsküdar’da hurdacı seçerken lisanslı ve güvenilir firmalara öncelik verilmelidir. Hurdacı işletmeleri, Çevre Bakanlığı’ndan “Tehlikesiz Atık Toplama-Ayırma” belgesine sahip olmalı, işlemlerini mevzuata uygun yapmalıdır. Müşteriler hurda tesliminde mutlaka kimlik bildirim belgesi almak, tartım ve ödeme fişi istemek şarttır. Fiyat karşılaştırması yapmak da önemlidir: farklı hurdacılar aynı cins hurda için benzer fiyat teklif eder, çok düşük fiyat verenlere dikkat edilmelidir. Referanslı hurdacılar veya tanıdık yönlendirmeleri tercih edilebilir. Kapıdan hurda alan hizmetlerde de, ekibin deneyimli ve araçlarının güvenli olması gerekir. Sonuçta hurda satışı, çevreye ve cebe katkı sağlar; bu nedenle sürecin dürüst ve şeffaf yürütülmesi herkesin yararınadır.

Hurdacılık ile İlgili Yasal Düzenlemeler

Türkiye’de hurdacılık faaliyetleri çevre mevzuatı kapsamında düzenlenir. Hurdacı firmaların çevre izinleri ve lisansları bulunmalı, atık yönetimi kurallarına uymaları gerekir. Hurdacılar topladıkları metal atıkları Çevre Bakanlığı onaylı bertaraf/geri kazanım tesislerine iletir. Hurdacılık faaliyetinde ayrıca kaçak alım-satım (çalıntı eşya) yapılmaması için Emniyet birimleri denetim yapar. Bu nedenle hurdacı seçiminde yetkilendirilmiş işletmeleri tercih etmek hukuki riskleri önler. Ayrıca araç trafik yönetmeliğine göre hurda taşıyan araçların belirli şartları (etiket, izin) sağlaması gereklidir.

Hurda Geri Dönüşüm Süreci

Üsküdar’da toplanan hurdalar önce ayırma tesislerine gelir. Burada demir ve çelik hurda grubu metal eşyalar büyük makinalarla preslenir veya kıyma işlemi uygulanır. Demir dışı hurdalar (bakır, alüminyum vb.) da türlerine göre sınıflandırılır. Ardından hurdalar, eritme tesislerine gönderilir. Örneğin demir hurdası demir çelik fabrikalarındaki ocaklarda eritilerek çelik hammadde haline getirilirken, bakır hurdası bakır rafinerilerinde ergitilerek saf bakır blok haline dönüştürülür. Bu yeni alaşımlar sanayi üretimine dahil edilir. Böylece, daha önce atık olarak görünmüş metaller döngüsel ekonomiye kazandırılmış olur. Yukarıda değinildiği gibi metal hurdacılığı sayesinde hem çevre korunur hem de üretime uygun hammadde sağlanarak Türkiye ekonomisi desteklenmiş olur